اسکان نیوز: بسیاری از کارشناسان برداشت غیرمجاز از آب‌های زیرزمینی در تهران در سال‌های گذشته را موجب افزایش فرونشست در تهران می‌دانند و معتقدند بحث فرونشست به مسئله‌ای جدی و نگران‌کننده در کل کشور تبدیل شده است و براساس اطلاعات ارائه‌شده از سوی سازمان زمین‌شناسی که مسئولیت اعلام آمار فرونشست‌ها را بر عهده دارد، حدود یک‌سوم از فضای سرزمین ایران دچار فرونشست شده است.

خاک تهران پوک شده است

محمد سالاری، رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری شورای شهر تهران، می‌گوید: «بررسی‌ها نشان می‌دهد شهر تهران به دلیل اینکه سال‌ها شبکه جمع‌آوری فاضلاب نداشته است و چاه‌های جذبی که در ده میلیون قطعه زمینی که در تهران ساخته‌شده برای فاضلاب حفر کرده است زیر پای تهران را خالی کرده، همچنین استفاده بیش‌ازحد از آب‌های زیرسطحی سبب شده که خاک تهران پوک شود و حفره‌هایی در زیر آن ایجاد شود.» این عضو شورای شهر تهران ایجاد تونل‌های مترو را هم فرونشست‌های تهران مؤثر می‌داند و معتقد است باید معابر تهران هر فصل اسکن شوند.

تهران نیازمند اسکن مستمر خیابان‌های اصلی و فرعی

موضوعی که افشین حبیب‌زاده، رئیس کمیته عمران شورای شهر تهران، هم بر آن تأکید دارد. او می‌گوید: «تنها چاره حفره‌های زیرزمین در تهران اسکن مستمر خیابان‌های اصلی و فرعی تهران است، اکنون دستگاه‌های ثابت اسکن در شهر تهران وجود دارد اما این دستگاه‌ها نیاز ما را برطرف نمی‌کند، زیرا باید به‌وسیله اسکن متحرک نقاط بحرانی و خطرآفرین شهر به‌صورت مستمر پایش شود.» او ادامه می‌دهد: «متأسفانه دستگاه‌های متحرک برای اسکن شهر تهران وجود ندارد و از ماه‌ها پیش برای خرید این دستگاه‌ها اقدام شده اما هنوز خریداری نشده است و بارها هم دراین‌باره تذکر داده‌ایم.

تا زمانی که این دستگاه‌ها خریداری نشود همچنان مشکل فرونشست زمین برای شهر تهران وجود دارد و احتمال دارد که هرلحظه بخشی از زمین فرونشست کند که این موضوع برای شهر تهران خطرناک است.» حبیب‌زاده اضافه می‌کند: «شهر تهران به‌صورت جدی با خطر فرونشست زمین و ایجاد فروچاله‌ها مواجه است و هرچند وقت یک‌بار نمونه‌ای از این مسئله در نقطه‌ای از شهر ازجمله در اتوبان‌ها و معابر اصلی شهر رخ می‌دهد. فرونشست زمین و فروچاله‌ها امکان تبدیل‌شدن به بحران را دارند.»

 مرکز به جنوب پایتخت در معرض خطر فرونشست

اما کدام مناطق در تهران بیشتر در معرض تهدید هستند؟ علی بیت‌اللهی، مدیر مرکز زلزله‌شناسی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، در این رابطه می‌گوید: «بر مبنای مطالعات صورت گرفته دشت‌های جنوب غربی و جنوبی تهران دچار فرونشست قابل‌ملاحظه‌ای به‌ویژه در سال‌های اخیر شده و می‌شوند، به‌گونه‌ای که بیشینه فرونشست در دشت «شهریار» در جنوب غرب تهران و دشت «ورامین» نیز گزارش شده است.»

او ادامه می‌دهد: «بر اساس نقشه فرونشست سازمان زمین‌شناسی، فرونشست زمین موقعیت شهری تهران و برخی از مراکز جمعیتی اطراف آن در جنوب و جنوب غربی نظیر «اسلام‌شهر» را مورد تهدید قرار داده است. مراکز جمعیتی نظیر کهریزک، شورآباد، سلطان‌آباد و اسلام‌شهر ازجمله مراکز جمعیتی عمده در زون فرونشست جنوب و جنوب غرب تهران به شمار می‌روند.»

او  وجود قنوات را از دیگر عوامل فرونشست می‌داند و می‌گوید: «تعداد قنات‌های شهر تهران و حومه به بیش از ۱۳۰۰ رشته قنات برآورد می‌شود. عمق این قنوات بین ۲ تا ۱۳۰ متر است و طول رشته قنات‌ها گاه تا به بیش از ۲۰ کیلومتر می‌رسد.» او با بیان اینکه در شهر تهران تعداد میله‌های مشخص‌شده قنوات تا کنون حدود۵۱ هزار عدد است که قطعا از این عدد بیشتر است، ادامه می‌دهد: «طول کلی رشته قنوات اصلی شناسایی‌شده ۶۴۰ کیلومتر و طول کلی رشته قنوات احتمالی ۵۷۰ کیلومتر حدس زده می‌شود. اهمیت قنوات شهر تهران در فروریزش‌هایی است که در اثر دست‌کاری مسیر آنها توسط احداث مترو، ساختمان‌های با گودبرداری عمیق و مواردی از این قبیل رخ می‌هد.»

ایمن‌سازی از طریق تونل تأسیسات

محمدجواد بلورچی، مشاور سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، نیز درباره مشکلات نشست زمین در تهران می‌گوید: «باید به این مسئله توجه داشت که پدیده‌های زیادی در شهر تهران در حال روی دادن است که لازم است هرکدام از این پدیده‌ها به‌صورت مستقل از یکدیگر شناخته شود.» او با بیان اینکه دو پدیده فروچاله‌ها و فرونشست زمین؛ خاک تهران را تهدید می‌کند، یادآور می‌شود: «فروچاله‌ها پدیده‌های لحظه‌ای هستند و امکان دارد در هرکجای کشور روی دهد.»

بلورچی تزریق فاضلاب به داخل خاک را یکی دیگر از ایجاد فروچاله‌ها می‌داند و تأکید می‌کند: «تزریق فاضلاب به داخل خاک باعث ایجاد عمل فرسایش شده و درنهایت فروچاله‌ها را ایجاد می‌کند.» مشاور سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور پدیده فروچاله‌ها را مستقل از فرونشست زمین می‌داند و می‌گوید: «فرونشست زمین به‌عنوان یک عامل تهدیدکننده جدی در جنوب غرب تهران و در مناطق ۱۷، ۱۸، ۱۹ و به سمت شهریار روی می‌دهد. این اتفاق در اعماق زمین است و در سطح زمین آثاری از خود به‌جز کج‌شدن و یا ایجاد ترک در ساختمان‌ها از خود به‌جای نمی‌گذارد.»

بلورچی تأکید می‌کند: «ایجاد تونل‌های تأسیسات شهری می‌تواند زیر این کلان‌شهر را ایمن کند. باید این تونل‌ها در تهران به‌صورت کاملا ایمن ساخته شود تا نگرانی از خرابی تأسیسات زیرزمینی نداشته باشیم.»
قانون احداث تونل مشترک شهری مصوب سال ۱۳۷۲ مجلس است که به‌موجب این مصوبه برای دستگاه‌های خدمات‌رسان تکالیفی در نظر گرفته شده است، این قانون در شرایط کنونی قابلیت اجرایی نداشته همچنان که حاصل آن بعد از گذشت بالغ‌بر بیست سال متأسفانه منجر به ساخت کانالی نشده و اگر موردی که شهرداری تهران در زمان اجرای پل صدر اجرا کرد و کابل‌های فشارقوی برق ۲۳۰ کیلوولت را با همکاری اداره برق استان تهران به داخل کانال تأسیساتی احداثی منتقل کرد را در نظر نگیریم، می‌توان گفت دستاورد این قانون تقریباً صفر است.

رضا شریف، زمین‌شناس و استاد دانشگاه، دراین‌باره می‌گوید: «شبکه‌ای از تأسیسات، بدون نظم و منطق خاصی در کف معابر گسترده شده که به‌راحتی می‌تواند محرک وقوع حوادث باشد. بنابراین تأکید می‌کنیم مادامی‌که کانال تأسیسات یکپارچه شهری وجود نداشته باشد بروز حوادثی همانند اتفاقات اخیر اجتناب‌ناپذیر بوده و مشکلات فراوانی را برای شهر فراهم می‌کند.»

به اعتقاد این استاد دانشگاه؛ عبور تأسیسات از داخل کانال تأسیساتی می‌تواند هم طول عمر تأسیسات را بالابرده و هم با امکانی که برای بازدیدهای دوره‌ای از تأسیسات فراهم می‌آورد امکان کنترل فرسودگی و نشتی‌ها به‌راحتی وجود خواهد داشت. این در حالی است که در دنیا مدیریت امور شهری از آب و برق و گاز تا درمان و آموزش در مجموعه دولت محلی کنترل و هماهنگ می‌شود. بنابراین حل‌وفصل چنین مسائلی و تصمیم‌گیری در مورد آن به‌راحتی میسر است.این در حالی است که در ایران وقتی حرف از تأسیسات گاز بزنیم با وزارت نفت باید مذاکره کنیم و اگر تأسیسات آب و برق را بگوییم با وزارت نیرو باید مکاتبه داشته باشیم. همان‌طور که برای تأسیسات مخابراتی شهر با وزارت ارتباطات طرف خواهیم شد.

به عبارت ساده‌تر این همان نبود مدیریت یکپارچه شهریست که بارها و بارها از سوی شهرداری تهران بر آن تأکید شده اما با وجود آنکه در سایه مدیریت یکپارچه شهری و همراهی دولت با شهرداری می‌توان بسیاری از مشکلات را برطرف کرد همچنان در دور چرخه‌ای باطل قرار دارد.

مدتی پیش زمین در خیابان آزادی خیابان دکتر معین دهان باز کرد و کامیونی به داخل آن سقوط کرد. این کابوس می‌تواند همیشه در انتظار تهرانی‌ها باشد. به نظر می‌رسد مدیران شهری شتابی برای پیشگیری از این بحران ندارند و با آرامش در حال اسکن خیابان‌ها و معابر پایتخت هستند.

زیر پای تهران خالی است

نظرات